Фристайл: лыжи
Слоупстайл деген не? Фристайлдың ең креативті түріне шолу
Слоупстайл — фристайлдың шығармашылық өзегі. Бұл бағыт спортшының ағымдылығын, трюктердің қиындығын және бірегейлігін бағалайды, техникалық шеберлік пен жеке стильді үйлестіреді.
В этой статье
Артқа бұрылып секірулер. Үлкен әуе трюктері. Қауіпті сызықтар. Спиндер, флиптер және жоғары жылдамдықтағы ұшулар — егер сен әлі слоупстайл фрискиинг (еркін шаңғы тебу) жанкүйері болмасаң, қазір бәрін түсіндіріп береміз. Екі шаңғыны бекітіп, тау баурайымен зымырау туралы айтқанда, бұдан әсерлі көрініс табылмайды.
Биг-эйрден де көп трюктер, фрирайдтан да әсерлі слоупстайл фрискиинг ең қуатты, ең адреналинді бағыттардың бірі саналады.
Слоупстайл дает много шансов для невероятного катания
© Christian Pondella/Red Bull Content Pool
01
Слоупстайл деген не?
Слоупстайл — фристайлдың ең дамып келе жатқан, ең креативті түрлерінің бірі. Эйлин Гу мен Йеспер Тьядэр сияқты райдерлер бұл спортты жаңа деңгейге көтерді. Шаңғыда жасалатын барлық бағыттардың ішінде дәл слоупстайлда спортшының жеке стилі мен мінезі айқынырақ көрінеді.
В слоупстайле смешиваются такие элементы, как рейлы
© Jan Cadosch/Red Bull Content Pool
Матильда Гремо выступает на соревнованиях
© Lorenz Richard/Red Bull Content Pool
Бұл экстремалды спорттардың ұзақ тарихынан бастау алады: слоупстайл BMX пен скейтбордингтен элементтер алған, ал скейтбордингтің өзі серфингтен шабыттанған. Рейл, трамплин, бокс, грайнд және тағы басқасын елестет. BMX пен скейтбордингтегі парк-бәйгелері сияқты, слоупстайл да креативтілікке, трюктердің ерекше комбинацияларына және жалпы стильге қарай бағаланады. Мысалы, Улрик Самнёнің әсем, таза рейл өтулері.
02
Слоупстайлдың шығу тарихы
Шаңғы спорты пайда болғаннан бері спортшылар әуе акробатикасын жасап келеді: алғашқы сальтолардың өзі 1906 жылы тіркелген. Бірақ фристайл шаңғысы бұқаралық санаға тек 1950-жылдары норвегиялық олимпиада чемпионы Стейн Эриксен әуе трюктерін танымал еткен кезде ғана кірді.
Одан кейінгі онжылдық, әсіресе Солтүстік Америкада, шығармашылық шаңғының дамыған кезеңі болды. 1970-жылдары Нью-Гэмпшир штатындағы Уотервилл Вэлли курортында слоупстайл, биг-эйр және хафпайп элементтерін біріктірген алғашқы ұйымдастырылған жарыс өтті.
Ал 1979 жылы Халықаралық шаңғы федерациясы (FIS) алғаш рет фристайлды ресми түрде мойындап, бағалау ережелері мен жарыс стандарттарын бекітті. Осыдан кейін 1980-жылдардың басында алғашқы FIS World Cup сериясы өткізілді.
1988 жылы жарық көрген Грег Стамптың Blizzard of Aahhh’s фильмі фрискиингтің панк-рок рухын қалыптастыруға көмектесіп, жаңа буын жас спортшыларды өз мүмкіндіктерінің шегіне дейін баруға шабыттандырды. Фильм ең дұрыс уақытта шықты. 1990-жылдар экстремалды спорттар үшін нағыз алтын дәуір болды: X Games сияқты жарыстар алғаш рет өтіп, спорт пен жастар мәдениетінің келбетін толық өзгертті. Ал одан кейінгі онжылдықта, 2007 жылы, Кандид Товекстің қысқы X Games-тегі тарихи алтын жүлделі жүрісі техникалық шеберлік пен стильге басымдық беріп, фрискиингтің жаңа кезеңін бастады.
03
Слоупстайл трассалары: рейлдер, трамплиндер және басқа да элементтер
Слоупстайл трассалары барынша креатив пен шоу жасау үшін құрастырылады. Бұл жоғары жылдамдықпен төмен қарай ағатын, рейлдерге, трамплиндерге, бокстарға және басқа да элементтерге толы үлкен маршрут. Слоупстайлда спортшылар міндетті түрде тек бір “ең жылдам” сызықты ұстанбайды. Керісінше, әр райдер қай кедергіні қалай өтуді, трюкті қалай орындағысы келетінін өзі таңдайды — басты мақсат — креативтілік, биіктік және көрерменді таңырқататын эффектілерді максимумға шығару.
Рейлы, на которых катается Матильда Гремо, являются основным элементом
© Adam Klingeteg/Red Bull Content Pool
Трассадағы ең басты нәрсе — әртүрлілік. Көптеген слоупстайл алаңдары кем дегенде екі түрлі бағыт пен әртүрлі кедергілерді ұсынады, бұл райдерлерге трюктерді араластырып, өз стилін көрсетуге мүмкіндік береді. Әйтпесе, барлық спортшы бірдей трюктерді жасай берсе, спортшыларға да, көрермендерге де қызық болмас еді.
Үлкен турнирлерден тыс жарыстарда еркіндік көбірек, бірақ атақ немесе медаль сарапқа салынатын жағдайда трассалар әдетте желден қорғайтын қар қабырғаларымен және кем дегенде алты бөліктен тұрады. Олар екіге бөлінеді:
- Жоғарғы бөлім — джиббингке арналған: мысалы, «радуга» рейлі, “ап-флэт-даун” рейлдері, трансфер бокстар және тағы басқа техникалық элементтер.
- Төменгі бөлім — әуе трюктеріне бағытталған: трамплиндер, «кикерлер» немесе «бутерлер» бар, олардың көмегімен спортшылар флиптер, грэбтер және басқа трюктерді орындау үшін жақсы биіктік алады.
Рельсы часто доминируют в верхней части трасс
© Lorenz Richard/Red Bull Content Pool
Мак Форхэнд выступает на соревнованиях
© Lorenz Richard/Red Bull Content Pool
04
Слоупстайл қалай бағаланады
Слоупстайл жеке стильді бірінші орынға қояды, бірақ кез келген кәсіби спорт сияқты, оның да нақты бағалау жүйесі бар. Әдетте төрешілер төмендегі критерийлерге назар аударады:
- Орындау (Execution): Спортшы өзінің жүруін қаншалықты таза орындайды. Экстремалды спорттардағыдай, таза өтулер, жұмсақ қонулар және толық бақылау жоғары бағаланады. Теңселу, қолмен жерге тиіп кету — минус.
- Әртүрлілік (Variety): Кедергілер бекер қойылмайды. Егер флиптер, грэбтер, әуе трюктері, грайндтар және басқа элементтерді жасамасаң — ұпай жоғалтасың.
- Қиындық деңгейі (Difficulty): Трюк неғұрлым қиын болса — соғұрлым көп ұпай беріледі. Техникалық күрделілік маңызды: айналу бағыттары, инверсия саны, айналымдар саны — бәрі есепке алынады. Бірақ тәуекел де жоғары: ауыр трюкте қателессең, бүкілін құртып алу оңай. Ал дәл орындасаң — Матильда Гремоның Switch Double Cork 1440 трюгі сияқты тарихқа енуің мүмкін.
- Амплитуда: Биіктік пен қашықтық — секірудің негізгі өлшемі. Сонымен бірге секіру алдындағы бақылау, жердегі тұрақтылық және қарсы жаққа қалай қонғаны да бағаланады.
- Ағым және байланыстыру (Flow and combination): Жақсы жүру — қар үстіндегі әдемі би секілді: трюктер көп болуы керек және олардың бәрі бір-біріне табиғи түрде жалғасып отыруы тиіс.
- Прогресс (Progression): Спортты қаншалықты алға жылжыта аласың? Жаңа комбинациялар немесе ескінің жаңа интерпретациялары осы жерде қосымша ұпай береді.
1 мин.
Mathilde Gremaud lands the world's first female Switch Double Cork 1440
Checkout the moment freeskier Mathilde Gremaud lands the world's first female Switch Double Cork 1440.
Жалпы, әр трассаның өзіндік айырмашылығы барын есте ұстау керек. Төрешілер ұпайды басқа спортшының ең жоғары «зәкірлік ұпайымен» салыстырып береді, сондықтан бағалау күн сайын да, жарыстан жарысқа да өзгеріп отырады. Мысалы, бір жерде саған 60 ұпай берілсе, басқасында ол 70 болуы мүмкін немесе керісінше.
05
Слоупстайлдағы трюктердің негізгі түрлері
Енді слоупстайл фрискиингтегі трюктерге толығырақ тоқталайық. Жарыстарда жиі кездесетін басты трюктер мыналар:
Флиптер (Flips): Флиптер әрдайым тік ось бойымен жасалады — мысалы, бэкфлип. Егер оған көлденең айналуды қоссаң, ол толық твистпен жасалған бэкфлипке айналады. Бұдан әрі күрделене түседі:
- Lincoln Loop — шаңғышы бүйірлеп жасайтын акробатикалық трюк, яғни қар үстінде «дөңгелету» сияқты.
- Double Cork — шаңғышы екі бөлек, осьтен тыс айналуды жасайтын аса техникалық трюк.
Флип-трюки всегда пользуются успехом у судей
© Christian Pondella/Red Bull Content Pool
Рельсы бывают разных конфигураций, предлагая огромный потенциал для трюков
© Klaus Polzer/Red Bull Content Pool
Рейл-трюктер (Rail tricks): Рейл үстінде сырғанау (грайнд) немесе айналу арқылы орындалатын трюктер. Disaster (дисастер) — шаңғышы рейлдің бүгілісінің үстінен секіріп өтіп, сырғанауды жалғастыратын аса техникалық элемент. Switch-up (свитч-ап) — спортшы рейл үстінде 180° бұрылып, сырғанауды қарсы бағытта аяқтайтын трюк.
Спиндер (Spins): Көлденең ось бойынша жасалатын айналу трюктері. Атауы — жасалған градус санына байланысты. Мысалы, 1880 (18) — бес рет толық 360° айналу (5×360°). Future Spin — алты толық айналым (2016 градус), және бұл трюк әлі ешбір ер немесе әйел спортшымен жасалған жоқ.
Грэбтер (Grabs): Ауада ұшып бара жатып, бір немесе екі қолмен шаңғыны ұстау. Tail (тэйл) және Blunt grab (блант грэб) — шаңғының қай бөлігінен ұсталғанын білдіреді. Ал ерекше атауымен әйгілі Illegal — спортшының шаңғының сыртқы жағынан tail grab жасауы.
Гибридтер (Hybrids): Әртүрлі трюктердің элементтерін біріктіріп орындау.
Люк Харрольд выступает на курорте Кардрона
© Miles Holden/Red Bull Content Pool
Вращения приносят результат, когда поднимаются до 900 и выше оборотов
© Frederik Kalbermatten/Red Bull Content Pool
Трюктер бұлармен ғана шектелмейді. Жоғарыдағы трюктердің бәрі бірнеше нұсқада орындала алады: қалыпты (normal) — спортшы төмен қарай қарап ұшады; Fakie немесе Switch — артқа қарап ұшу немесе артқа қонып орындау; Alley-Opp — спортшы трасса бағытына қарсы, жоғары жаққа қарай айналатын трюк. Осы вариациялардың бәрі стиль қосады және қосымша ұпай әкеледі.
06
Слоупстайл vs биг-эйр vs фрирайд
Егер сен шаңғы спортына жаңа кіріссең, негізгі бағыттардың айырмасын бірден түсіну қиын болуы мүмкін. Жоғарыда айтқанымыздай, слоупстайл — төмен қарай жылдам сырғанап, кедергілерді қолданып әртүрлі трюктер орындау.
Ал биг-эйр — атауы айтып тұрғандай, бір ғана алып трамплиннен секіруден тұрады. Мақсат — бір үлкен, аса техникалық трюк жасап, оның қиындығы, стилі және орындалу дәлдігі бойынша ұпай жинау.
Фрирайд — толықтай офф-пист, яғни белгіленбеген табиғи беткейлерде жүру. Бұл бағытта райдерлер техникалық шеберлігін, табиғи рельефті оқи білу қабілетін көрсетеді. Мұнда жасанды трассадағы трюктер маңызды емес — бастысы, таумен бетпе-бет келу және табиғи ортада өз шеберлігіңді дәлелдеу.
07
Слоупстайл шаңғысына қажетті негізгі жабдықтар
Егер сенің слоупстайлмен айналысқың келсе, белгілі бір құрал-жабдық қажет. Кез келген спорттағыдай, қаншалықты терең кіретінің өзіңе байланысты. Ондаған аксессуар сатып алуға болады, олардың әрқайсысының өз ерекшелігі бар, бірақ ең маңыздысы — шаңғының өзі. Твин-тип шаңғылар — ең қолайлысы: артқы ұшы жоғары иілгендіктен, артқа қарап сырғанауға мүмкіндік береді. Екінші және үшінші орында — шаңғы етігі мен байланыстырғыштар (биндингтер).
Лыжи с двойным наконечником необходимы для катания в двух направлениях
© Chris Singer/Red Bull Content Pool
Не выходи на трассу без шлема, подходящих лыжных ботинок и экипировки
© Chris Singer/Red Bull Content Pool
Слоупстайл арнайы дайындалған, тегіс парк-трассаларда өтсе де, жоғары жылдамдықпен келе жатып құласаң немесе биіктен құлаған жағдайда қар да қатты соққы беруі мүмкін. Сондықтан каска ал. Қорғаушы жастықшалар (padding) міндетті емес, бірақ қосымша қауіпсіздік береді. Ал маска (goggles) көзді күн шағылысынан, қолғаптар қолды суықтан қорғайды. Бұдан кейін суық ауа райына арналған стандартты жабдықтар қажет болады: су өткізбейтін куртка мен шалбар, дем алатын ішкі қабаттар (base layers), мойынқап (neck gaiter) және шаңғы шұлықтары.
Қызығы, слоупстайлда шаңғы таяқшалары міндетті емес, бірақ тепе-теңдікті жақсы сақтауға көмектеседі. Ал күннен қорғайтын крем — міндетті.
08
Слоупстайл эволюциясы және басты атлеттер
Милано–Кортина Олимпиадасында слоупстайл тарихта төртінші рет ең үлкен сахнаға шығады. Бірақ оған дейін күткің келмесе, слоупстайлдың дамуына жол ашқан аңыз есімдерге назар аударуға болады. Мысалы, 2013 жылғы Хенрик Харлауттың Nose Butter Triple Cork 1620 трюгі. Бұл — Харлауттың алғашқы X Games жеңісі, биг-эйр санатында жасалғанымен, бүкіл фрискиингке әсер еткен тарихи сәт болды.
Тағы бір ерекше есім — Эйлин Гу, бір Қысқы Олимпиада ойындарында үш түрлі дисциплинада жүлде алған алғашқы спортшы. Ал Меган Олдхэмнің 2023 жылғы X Games-тегі Triple Cork трюгі оны тарихқа енгізді — жарыс жағдайында бұл трюкті орындаған алғашқы әйел атанды.
Эйлин Гу бьет рекорды с тех пор, как стала профессионалом
© Syo van Vliet/Red Bull Content Pool
Маркус Эдер вывел слоупстайл в совершенно новый уровень
© Harald Wisthaler/Red Bull Content Pool
Шведская легенда Джеспер Тьедер — бесспорный король рейла в слоупстайле
© Liam Glass/Red Bull Content Pool
С тремя титулами чемпиона мира Матильда Гремо — машина для соревнований
© Lorenz Richard/Red Bull Content Pool
Таң қаларлық трюктер туралы айтсақ, 2022 жылы Markus Eder Маркус Эдер The Ultimate Run The Ultimate Run фильм жобасында «тарихтағы ең қиялға сыймайтын шаңғы жүрісін» орындады. Сол жылы Йеспер Тьядэр де өз атын тарихқа жазды — ол 154.49 метрлік рейлді сырғанап өтті. Оған бұл үшін 127-ші рет әрекет жасауына тура келді. Міне, нағыз табандылық!
Тарихи алғашқы трюктерді орындаумен қатар, нағыз аңыз Матильда Гремо 2024 жылы бір маусымда үш бірдей FIS кристалл глобусын жеңіп алған алғашқы әйел атанды. Бұл жетістік әйелдер арасындағы слоупстайлдың дамуына үлкен серпін берді. Сол сияқты Кирсти Мьюир де келесі үлкен слоупстайл жұлдызы болуға лайықты үміткер екенін дәлелдеп жүр. Ал бар-жоғы 24 жасында-ақ Мак Форхэнд әлі таң қалдыруды тоқтатпады — ол слоупстайл бойынша әлем чемпионы атағын 17 жасында жеңіп алған.
Қорытындылай айтқанда, слоупстайл шаңғышылары спорттың шегін ғана емес, адам мүмкіндігінің шегін де кеңейтіп, үнемі жаңа деңгейге шығарып келеді.
В этой статье