Deskorolka
Deskorolka
Krótka historia deskorolki
Przyjrzyjmy się bliżej najważniejszym wydarzeniom z historii skateboardingu.
01
Czym jest deskorolka?
Od lat 50. XX wieku do dziś skateboarding stał się branżą wartą miliardy dolarów, wywierając wpływ na życie milionów ludzi na całym świecie jako forma sztuki i aktywność fizyczna. W swojej historii skateboarding otworzył własne muzea, ufundował własną galerię sław i stworzył udokumentowaną historię, umacniając szczególne miejsce w sercu kultury wolności.
Kalifornijska rampa startowa lat 50. XX wieku rozpaliła pochodnię skateboardingu, która miała być przekazywana kolejnym pokoleniom w dalszych epokach. W tych dekadach skateboarding przeżywał wzloty i upadki dobrobytu gospodarczego i popularności.
Dokładając wszelkich starań, aby odpowiedzieć na pytanie "czym jest deskorolka", wkraczamy w szerszy świat. Świat zdefiniowany przez najwyższy wyraz wolności, ruchu i intymne spojrzenie na historię skateboardingu.
Zobacz również:
Zanim zagłębimy się w historię, zobaczmy, jak poradzili sobie najlepsi na świecie na pozornie niemożliwym do pokonania torze przeszkód na KASSO Fest Skate & Sound.
02
Początki: stąd już tylko z górki
Aluminiowe deski zostały wykonane według rygorystycznych standardów
© Tobias Strauss
Pochodzenie deskorolki jest tak samo niejednoznaczne, jak pochodzenie naszego wszechświata. Istnieje wiele raportów samozwańczych historyków deskorolki na temat tego, kto, co i gdzie pojawiły się jako pierwsze. Powszechnie przyjmuje się, że deskorolka powstała w USA. Najpierw jako drewniane skrzynie z kółkami przymocowanymi do spodu. Najwcześniejsze modele miały przymocowane kierownice, jak współczesne hulajnogi. Ostatecznie skrzynki zostały zastąpione drewnianymi deskami, a kierownice zostały wyrzucone, aby uzyskać doświadczenie bardziej zbliżone do surfowania. Te skrzynie-hulajnogi widziano już pod koniec XIX wieku, ale dopiero w latach 50. XX wieku deski z glinianymi kołami spopularyzowano na zjazdowych stokach południowej Kalifornii.
Banzai w akcji po sesji surfingowej w Portugalii.
© Tobias Strauss
Zanim w 1959 roku pojawiły się komercyjne deskorolki, jedynym sposobem na jazdę było zbudowanie samemu deski. Te domowej roboty deskorolki zapoczątkowały mentalność DIY, zakorzenioną do dziś w skateboardingu. W surowy i piękny sposób, deskorolka narodziła się nie z przemysłu, ale z intensywnego pragnienia samoekspresji. Zrozumienie tej prostej, lecz głębokiej prawdy stanowi odpowiedź na pytanie: „czym jest skateboarding?” i ostatecznie, co to znaczy być skejterką/skejterem.
Kultowe zdjęcie Jima Goodricha z lat 70. przedstawiające Layne’a Oaksa
© Jim Goodrich
03
Pierwsze zawody
Trudno wyobrazić sobie siebie w latach 50. i 70. XX wieku w erze DogTown – kolebce skateboardingu. Jeszcze trudniej byłoby sobie wyobrazić, jak bardzo skateboarding zmienił się od momentu jego powstania. Na początku lat 60. firmy produkujące deskorolki, takie jak Hobie i Makaha, zaczęły reklamować skateboarding jako „surfing chodnikowy” lub alternatywę dla surfingu na płaskich falach. W 1963 roku Makaha założył pierwszą profesjonalną drużynę skateboardową, biorąc udział w pierwszych w historii zawodach jeszcze tego samego roku w Hermosa w Kalifornii. Podczas gdy pozostałości zawodów w downhillu z początku lat 60. przybierają formę współczesnych, zapierających dech w piersiach zjazdów ze stromych ulic San Francisco, formaty zawodów freestyle i większość trików prezentowanych na zawodach w Hermosa są dziś jedynie odległym wspomnieniem współczesnego skateboardingu.
Jimmy Plumer – Backside Wheeler
© Glen E. Friedman
Mimo swojej nowości i poczucia świeżości w amerykańskim sporcie, popularność deskorolki załamała się w 1965 roku. Skateboarding w mediach zaczął być reklamowany jako niebezpieczna aktywność, a gliniane kółka i stanie na rękach stały się naprawdę męczące. Zrozumienie jak skateboarding niemal wymarł, ostatecznie oznacza zrozumienie, dlaczego jego najwcześniejsze formy nie są już widoczne. Co ważniejsze, porównując obecną sytuację skateboardingu z tamtymi czasami, widzimy jedną z największych transformacji sportu w XX i XXI wieku.
04
Nowe kółka i pierwsze skateparki
Kółka deskorolkowa
© OJ Wheels
Nie w przenośni, lecz dosłownie. Kółko deskorolkowe zostało na nowo wynalezione przez Franka Nasworthy'ego, który wprowadził do skateboardingu poliuretan w 1973 roku. Nowe kółko, zastępujące toporne gliniane koła z lat 50. i 60., trzymało się asfaltu i ścianek basenów niczym korki na trawie. Wraz z wynalezieniem kick-taila (podgięcia tyłu deskorolki), narodziła się nowa definicja profesjonalnej deskorolki. Magazyny sprzedawane w lokalnych sklepach surfingowym miały teraz coś fajnego do promowania, ponieważ nowy trend w skateboardingu zaczął rozprzestrzeniać się na cały świat. Zaledwie trzy lata po wynalezieniu nowego kółka deskorolkowego, w 1976 roku na Florydzie powstał pierwszy skatepark.
Taylor Bingaman – Backside Noseblunt
© Joe Hammeke
Kona to 40 lat historii
© Joe Hammeke
David Gravette – Footplant
© Joe Hammeke
Darren Navarette – Lipslide
© Joe Hammeke
Jeszcze przed końcem dekady skateparki zaczęły pojawiać się w Ameryce Północnej i Południowej, a wkrótce potem w Europie i Azji. Wzrost popularności skateboardingu w latach 70. XX wieku w kulturze masowej został najlepiej spopularyzowany przez film „Lords of Dogtown” z 2005 roku. W 1975 roku ekipa Zephyr, dowodzona przez Tony'ego Alvę, pokazała potencjał światowego skateboardingu na Ocean Festival w Del Mar w Kalifornii. Ten moment w historii skateboardingu stanowi kamień milowy dla jego historii i zmian, jakie miały nastąpić w nadchodzących dekadach.
Jednak skateboarding ostatecznie poniósł kolejną, niemal fatalną klęskę, gdy zbliżały się lata 80. XX wieku. Wtedy to podejrzane korporacje spoza skateboardingu zaczęły infiltrować jego zawody, a popularność skateboardingu spadła do hermetycznej grupy poszukiwaczy wolności, którzy odnieśli sukces w pustych przydomowych basenach Ameryki. Skateparki przestały powstawać, a koszty ubezpieczeń gwałtownie wzrosły z powodu podatności na kontuzje związane z jazdą na deskorolce. W ten sposób, nieakceptowany już przez rodziców z Południowej Kalifornii ani korporacje poszukujące kolejnej wielkiej mody, skateboarding stał się wizytówką kultury antyestablishmentowej i rozwijającej się sceny punkowej lat 80.
05
Legendarne 900 Tonego Hawka
To, co Zephyr Skateboards zrobił ówcześnie w Del Mar dla świata skateboardingu, nie zostało powtórzone aż do momentu, gdy Tony Hawk wykonał swój obrót o 900 stopni podczas X-Games w 1999 roku. 27 czerwca 1999 roku Hawk po raz jedenasty zjechał na pionowej rampie letnich X-Games, wykonując najbardziej rozpoznawalny trik w historii skateboardingu. Żaden skater nie mógł wówczas pojąć, jak bardzo dwa i pół obrotu Hawka wystrzeli skateboarding na nową orbitę popularności. Ale zanim Hawk oficjalnie ponownie wprowadził profesjonalny skateboarding do mainstreamu, deskorolka przeszła już ogromną transformację w latach 80. i na początku lat 90.
Tony Hawk – Indy Air
© Red Bull Media House
Nawet osoby niejeżdżące na deskorolce potwierdzą znaczenie legendarnej dziewięćsetki. W tamtych czasach skateboarding uliczny był tworzony przez wyrzutków społeczeństwa. Ten trik wzbudził znów zainteresowanie deskorolką wśród "zwykłych" ludzi.
Stevie Thompson, Bastard Plant
© Rich West
Wraz z nowym kształtem deskorolki (z podgięciami z obu stron) przyszły również nowe triki. Jedną z ważniejszych postacji jest tu Rodney Mullen, który wymślil wiele kombinacji z obrotem deski wokół własnej osi. Deskorolka przeniosła się ze skateparków na ulice, gdzie schody czy poręcze dały zupełnie nowe możliwości.
Mark Gonzales – Boneless
© Niall Neeson
Gdy media głównego nurtu przymykały oko na skateboarding, deskorolkowcy otrzymali szansę dokumentowania własnej kultury z ich perspektywy. To dało moc tworzenia własnej kultury medialnej, zwalczając dokładnie te same przyczyny, dla których skateboarding doświadczył dwóch poważnych załamań popularności pod koniec lat 60. i na początku lat 80.
Jeff Grosso i John Lucero
© RBMH
Złota era skateboardingu ulicznego rozkwitła w latach 1993-2006. W tym czasie byliśmy świadkami rozkwitu firm pokroju Shorty's i Chada Muski, filmów takich jak „Mouse” i „Yeah Right!” ekipy Girl Skateboards, słynnej ery LOVE Park oraz serii gier wideo THPS, a skateparki stały się synonimem planowania parków publicznych.
06
Popularyzacja deskorolki
Wraz z rozwojem skateboardingu w erze nazwijmy to post-Hawkowej, zmieniła się interakcja skateboardingu ze społeczeństwem. Zapuścił on korzenie w jeździe ulicznej, a definicja profesjonalnego deskorolkowca przesunęła się z jazdy wyczynowej na nagrywanie tzw. przejazdów do pełnometrażowych filmów. Równolegle główny nurt kultury skateboardingowej utożsamiał się z nowymi formami rozrywki. Bam Margera parodiował karierę profesjonalnego skejta w reality show „Viva La Bam”. Wraz z pojawieniem się nowych firm, skateboarding zyskał na popularności, a sami jeżdżący zaczęli zarabiać niemałe kwoty.
18 min
Bam Margera w programie Skate Tales
Madars Apse postanowił sprawdzić, co robi w 2020 roku Bam Margera.
Pojawienie się skateboardingu na największej platformie sportowej na świecie - podczas Igrzysk Olimpijskich w Tokio w 2020 roku nie tylko wywołało kolejną falę zainteresowania tą dyscypliną na całym świecie, ale także zapoczątkowało World Skateboarding Tour. Na każdym przystanku (w tym w Argentynie, Włoszech, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Szwajcarii i Japonii) uczestniczki i uczestnicy z ponad 50 krajów na całym świecie walczą o punkty rankingowe, aby mieć szansę na miejsce na podium. Jak dalej rozwinie się deskorolka? To zależy od samych jeżdżących także wszystko w waszych rękach, a właściwie to nogach.
Lore Bruggeman - Boardslide
© Luis Gallo
