Bobsleje
Historia oraz zasady najszybszego sportu na lodzie - bobsleja!
Jeśli lubisz sporty zimowe, które są szybkie, emocjonujące i absolutnie wyjątkowe, bobsleje są właśnie dla Ciebie. Oto wszystko, co musisz wiedzieć o najszybszym sporcie na lodzie.
Bobsleje to bez wątpienia jeden z najbardziej widowiskowych sportów zimowych. Łączą prędkość, precyzję i ducha zespołowego, a emocje potęguje lodowy tor przypominający rollercoaster, po którym sanie pędzą z prędkością przekraczającą 120 km/h. Jeśli nigdy nie miałeś okazji usiąść i obejrzeć wyścigu bobslejowego na światowym poziomie, spokojnie, czeka Cię prawdziwa gratka. Oto wszystko, co musisz wiedzieć o tym, na czym polega ten sport.
Jak sama nazwa wskazuje, bobslej to w gruncie rzeczy nowoczesna wersja sań, które od tysięcy lat służyły do przemieszczania się w mroźnych, zimowych warunkach. W tych saniach zespoły złożone z dwóch lub czterech zawodników pędzą z ogromną prędkością po lodowych torach. Wygrywa ten, kto uzyska najszybszy czas od startu do mety. Proste, prawda?
W rzeczywistości bobsleje są znacznie bardziej złożone, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Ta dyscyplina wymaga perfekcyjnej znajomości toru i warunków lodowych, a także niezwykłej koordynacji pomiędzy członkami zespołu. Bez tego bardzo łatwo o błąd, złamanie przepisów lub groźny wypadek, a przy prędkościach sięgających nawet 150 km/h zdecydowanie lepiej ich unikać.
01
Historia bobsleja
Bobsleje pojawiły się pod koniec XIX wieku w Szwajcarii, a pierwsze zawody rozegrano w 1889 roku w słynnym kurorcie narciarskim St. Moritz. W tamtym okresie zawodnicy ścigali się na tradycyjnych drewnianych saniach wyposażonych w stalowe płozy. Już do 1914 roku dyscyplina zaczęła dynamicznie zyskiwać popularność, szczególnie w rejonie Alp.
Nazwa bobsleigh (lub bobsled) pochodzi od ruchów wykonywanych przez zawodników podczas zjazdu. Część „bob” odnosi się do kiwania się, zwłaszcza głowy, wywołanego nierównościami toru, gdy sanie podskakiwały w trakcie jazdy w dół.
1 min
Red Bull Bob Heroes action clip
W nieustannej pogoni za coraz większą prędkością sanie szybko zaczęto modernizować, np. drewno zastąpiono metalem. W 1923 roku powstała federacja FIBT (Fédération Internationale de Bobsleigh et de Tobogganing), znana dziś jako IBSF (International Bobsleigh & Skeleton Federation). Podczas pierwszych Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Chamonix we Francji rozegrano zawody w bobslejach i saneczkarstwie. Początkowo w rywalizacji czwórek, a cztery lata później również dwójek. Od tamtej pory format pozostał niezmieniony, a medale olimpijskie są przyznawane w konkurencjach bobslejów dwu- i czteroosobowych.
Około lat 50. XX wieku sport zaczął rozwijać się w bardzo szybkim tempie i coraz bardziej przypominać to, co znamy dziś. Coraz większe znaczenie zyskiwał start, kluczowy dla rozpędzenia bobsleja do jak najwyższej prędkości już na początku przejazdu. W efekcie do tej dyscypliny zaczęło trafiać wielu zawodników z lekkoatletycznym zapleczem, rekrutowanych ze względu na ich siłę eksplozywną.
Wprowadzono również limity łącznej wagi bobsleja i załogi, co nadało rywalizacji znacznie bardziej profesjonalny charakter. Wcześniej standardem było tworzenie możliwie masywnych zespołów, by maksymalnie wykorzystać prędkość. Zdarzało się, że mistrzowskie ekipy ważyły średnio około 118 kg na osobę.
Red Bull Bob Heroes
© Hans Herbig/Red Bull Content Pool
Na początku lat 90. kobiety zaczęły rywalizować w bobslejach na poziomie zawodowym, w Pucharze Świata oraz na igrzyskach olimpijskich. Z kolei konkurencja jednoosobowa, monobob, została oficjalnie uznana za olimpijską i zadebiutowała na igrzyskach w Pekinie w 2022 roku.
02
Zasady wyścigu
Załogi bobslejowe mogą składać się z dwóch lub czterech osób, a każda z nich pełni bardzo konkretną rolę. Z przodu siedzi pilot, odpowiedzialny za prowadzenie sań. Za nim znajdują się dwaj pchający, którzy na starcie generują maksymalną moc, a z tyłu miejsce zajmuje hamulcowy, którego zadaniem jest wyhamowanie bobsleja po minięciu mety.
W bobslejach dwuosobowych nie ma osobnych pchających, zarówno pilot, jak i hamulcowy biorą udział w rozpędzaniu sań na starcie.
Rostislav Gaitiukevich i jego drużyna ćwiczą start w Soczi
© Denis Klero/Red Bull Content Pool
Na starcie przejazdu wszyscy członkowie zespołu pchają bobslej z zewnątrz, a następnie wskakują do środka. Ten moment ma kluczowe znaczenie dla końcowego wyniku, ponieważ wolny lub nieprecyzyjny start oznacza stratę prędkości na całej długości toru. Średnio strata 0,1 sekundy na starcie przekłada się na około 0,2 sekundy (lub więcej) na mecie.
Podczas zawodów załogi wykonują dwa lub cztery przejazdy w zależności od rodzaju imprezy i decyzji organizatora. Kolejność startów w pierwszym przejeździe ustalana jest na podstawie aktualnego rankingu światowego, dzięki czemu najwyżej notowane zespoły korzystają ze świeższego i gładszego lodu. Następnie, w kolejnych przejazdach, obowiązuje zasada odwrotnej kolejności: ekipy z najlepszym czasem po pierwszym dniu startują jako ostatnie.
W trzecim przejeździe zawodnicy ponownie ruszają zgodnie z rankingiem, a w czwartym, finałowym, tylko 20 najlepszych zespołów startuje w odwrotnej kolejności, ustalonej na podstawie dotychczasowych czasów.
Aby zapewnić możliwie najbardziej wyrównane warunki rywalizacji, wszystkie bobsleje startujące na arenie międzynarodowej muszą być budowane z materiałów dostarczanych przez Międzynarodową Federację Bobslejów i Skeletonu oraz przechodzą szczegółowe kontrole zgodności z przepisami. Obowiązują je ściśle określone minimalne i maksymalne limity wagowe, a także regulacje dotyczące wymiarów i innych parametrów technicznych.
W czteroosobowym bobsleju jest ciasno
© Getty Images/Red Bull Content Pool
W swojej istocie wyścigi bobslejowe są proste: po starcie i początkowym rozpędzeniu wszystko sprowadza się do odpowiedniej trajektorii. Bobslej kontrolowany jest wyłącznie przez pilota, hamulcowego oraz… grawitację. Załoga musi za wszelką cenę trzymać się jak najbliżej środka zakrętów. Zbyt wysoko na ścianie łuku sanie pokonują dłuższą drogę, co oznacza wolniejszy czas, natomiast zjazd zbyt nisko osłabia działanie siły odśrodkowej, utrudniając wyjście z zakrętu bez utraty prędkości. Zarówno zbyt wysoka, jak i zbyt niska linia zwiększa też ryzyko uderzenia w bandę toru i groźnego wypadku, a to zdecydowanie nie należy do przyjemnych doświadczeń.
03
Obowiązkowy sprzęt bobslejowy
Jak można się spodziewać, współczesne bobsleje nie są już wykonywane z drewna. W XXI wieku do sportu wkroczyły nowoczesne materiały, takie jak włókno węglowe i inne lekkie kompozyty. Mimo to sanie wcale nie są bardzo lekkie. Masa wynosi około 175 kg. Pewne elementy pozostały jednak niezmienne od dawnych czasów, jak choćby dwa pierścienie połączone linkami, za które pilot pociąga, aby sterować bobslejem. Hamulce mają postać zębatych belek wbijających się w lód i spowalniających sanie. W przeciwieństwie do innych sportów prędkościowych używa się ich dopiero po przekroczeniu linii mety.
Pozostały sprzęt obejmuje kaski z pełną osłoną twarzy, podobne do tych używanych w sportach motorowych, obcisłe kombinezony z lycry zmniejszające opór powietrza oraz buty z kolcami, zapewniające przyczepność i stabilność na lodzie podczas fazy rozpędzania. I nie mówimy tu o korkach jak w piłce nożnej, na podeszwie takich butów znajduje się co najmniej 250 kolców. To naprawdę sporo.
04
Psychiczne przygotowanie
Aby poradzić sobie z niewiarygodnymi prędkościami i przeciążeniami sięgającymi nawet 5G, porównywalnymi z tym, co odczuwa kierowca Formuły 1 w szybkim zakręcie, bobsleiści trenują niezwykle intensywnie.
Eksplozywność i surowa siła są kluczowe podczas początkowego sprintu, który ma jak najszybciej rozpędzić bobslej, dlatego zawodnicy trenują niezwykle intensywnie. Najlepsi potrafią przebiec 100 metrów w około 11 sekund, a jednocześnie podnosić naprawdę imponujące ciężary. Co więcej, ponieważ liczy się łączna waga całej załogi, wszystko, od sprintów po trening siłowy, jest wysiłkiem zespołowym. Krótkie sprinty na dystansach 15, 20 i 30 metrów oraz ciężkie ćwiczenia pchające są na porządku dziennym i należą do wyjątkowo wymagających.
Bobsleiści są niezwykle silni i wybuchowi
© Denis Klero/Red Bull Content Pool
Nie tylko kwestia wagi sprawia, że trening zespołowy jest tak istotny. W sporcie, w którym pierwsze sekundy przejazdu mają ogromne znaczenie, dopracowanie synchronizacji - tak, by start był szybki, czysty i płynny - jest czymś, nad czym zespoły pracują nieustannie.
05
Czołówka światowa
Na przestrzeni lat Szwajcaria i Niemcy ugruntowały swoją pozycję jako dwie największe potęgi w bobslejach. Wcześniej jednak, zanim międzynarodowa federacja wprowadziła ujednolicone przepisy dotyczące konstrukcji sprzętu, to Stany Zjednoczone dominowały w tej dyscyplinie, głównie dzięki przewadze technologicznej. No i oczywiście jest jeszcze Jamajka. Choć Cool Runnings było filmem fabularyzowanym, opierało się na prawdziwej historii drogi jamajskiej drużyny na Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 1988 roku, a sam kraj na stałe zapisał się w historii tego sportu.