Ice Speed Skating
Sürat pateni hakkında bilmen gereken her şey
Buz üzerinde sporcuların hem zamana hem de birbirlerine karşı yarıştıkları sürat pateninin yoğun hızını ve hassasiyetini bu rehberle keşfet.
Bu haberin içinde
Buz pateni dendiğinde, muhtemelen yerçekimine meydan okuyan "axel" sıçrayışları ve zarif dönüşler canlanır gözünde. Peki buz pateninin izin verdiğinden daha hızlı gitmek istersen ne olur? Hollandalı efsane Kjeld Nuis gibiysen, cevabı sürat patenidir.
Bu buz pateni disiplini, 13. yüzyıl İskandinavya'sından dünya sahnesine uzanan uzun bir tarihe sahiptir. Buz üzerindeki en adrenalin dolu etkinliklerden biri ve izleyicileri de koltuklarının ucunda tutmaya devam ediyor. Bu yüksek süratli sporun arkasındaki bilimden, günümüzün en iyi sürat patencilerine kadar sürat pateni rehberi için okumaya devam et.
01
Sürat pateni nedir?
Kjeld Nuis antrenman öncesi bağcıklarını bağlıyor
© Rutger Pauw/Red Bull Content Pool
Sürat pateni, adından da anlaşılacağı üzere, yarışın buza taşındığı bir kış sporudur. Patenciler, bireysel olarak ya da takım bayrak yarışının bir parçası olarak zafer elde etmek adına oval biçimli bir pistte sprint atarlar. Hem kısa pistli hem de uzun pistli sürat pateni etkinlikleri mevcut ve fark sadece yarış uzunluğundan ibaret değildir. Kısa pist sürat pateni bitiş çizgisini ilk geçenle ilgilenirken, uzun pist yarışları zamana karşı yarışlardır.
02
Sürat pateninin evrimi
Kjeld Nuis rekorlar kitabına giriyor
© Jarno Schurgers
Sürat pateni köklerini İskandinavya ve Hollanda'ya kadar götürür. Rekreasyon amaçlı sürat pateninin muhtemelen 13. yüzyılda ortaya çıktığı düşünülürken, ilk yarışın kaydı 1676 yılına dayanır. Resmî yarışmalar 1800'lerin sonlarında Norveç'te başladı ancak 1924'e gelindiğinde sürat pateni dünya sahnesinde yer edinmek için yeterli popülerliğe ulaşmıştı.
Tüm sürat pateni yarışları, kısa pistlerin 1960'larda ortaya çıkışına kadar bugün uzun pist olarak bildiğimiz şekilde yapılıyordu. Uluslararası Paten Birliği (ISU) ilk kısa pist yarışmasını 1976'da düzenledi ve 1992'ye gelindiğinde kısa pist patencileri dünya sahnesine kabul edildi.
03
Sürat patencileri ne kadar hız yaparlar?
Joep Wennemars, takımına bir antrenman seansında öncülük ediyor
© Rutger Pauw/Red Bull Content Pool
Sürat patencilerinin pistte bir fişek gibi gittiklerini söylemek yanlış olmaz. Kısa pist patencileri genellikle yaklaşık 48 km/s hıza ulaşırlarken, uzun pist sporcuları ortalama 56 km/s hız yaparlar. Mevcut dünya hız rekoru ise bunun iki katından fazlasına ulaştı; Kjeld Nuis, 2022'de 103 km/s hıza ulaşarak önceki 93 km/s rekorunu kırdı.
Peki sürat patencileri nasıl bu kadar hızlanıyorlar? Sürat pateninin bilimi pek çok faktörün birleşimini içerir. İlk olarak, patenlerinin ince bıçakları, koşucuların toprak veya asfalt bir pistte kullandığı kauçuk tabanlardan çok daha az sürtünme üretir. Daha az yüzey alanı hızlarını engellediği için patenciler doğal olarak hızlı kayan sporculardır. Profesyonel patenciler, özel aerodinamik yarış kıyafetleriyle sürtünmeyi daha da azaltır. Sonrasında ise klasik teknik devreye girer; sürat patencileri kendilerini ileri atmak için güçlü bir itişle başlarlar. Pist tasarımının kavisli olması ise merkezcil kuvvetin gücünü ekler.
Sürat pateni yıldızı Kjeld Nuis'in yer aldığı Winter Heroes'u bölümünü izle:
12 dakika
Kjeld Nuis
Tarihte buz üzerinde herhangi bir insandan daha hızlı kayan bu spor fenomenine yetiş.
04
Sürat pateninin fiziksel gereksinimleri neler?
Ağırlık kaldırma, Kjeld Nuis'in antrenmanlarında önemli bir rol oynuyor
© Rutger Pauw/Red Bull Content Pool
Bir kaplanın koştuğu hızda kaymak çok çalışmayı gerektirir. Sürat patencileri, yarış kazanmak için gerekli güç, dayanıklılık ve esneklik üçlüsünü bir araya getirmek adına hem buz üzerinde hem de buz dışında antrenman yaparlar.
Kilit olay, çok çeşitli egzersizler içeren bir rutindir. Sürat patenini tam vücut antrenmanı olarak düşünürsen, baştan ayağa tüm kas gruplarını kullanman gerekir.
Özellikle uzun pist patencilerinin dayanıklılıkları geliştirmeleri gerekir, bu nedenle uzun koşular ve bisiklet sürüşleri genellikle profesyonel sürat patencilerinin antrenman programında yer alır. Bu seviyede dengede kalmak yoğun bir güç gerektirir, bu nedenle sürat patencileri kas kütlesi oluşturmak için genellikle "deadlift" ve "squat" gibi egzersizleri dahil ederler. Tek bacaklı squat'lar, virajlarda gerekli kas hafızasını geliştirmek için harika bir yoldur.
Angel Daleman bisikletle dayanıklılık antrenmanında
© Rutger Pauw/Red Bull Content Pool
Ayrıca yarış tekniğini geliştiren alıştırmalar üzerinde çalışmak da önemlidir. Kuru zeminde tek bacak squat ile rahat ettikten sonra bunu buzda dene, başlangıçta pistin bariyerinden destek almanı normaldir.
"Powerpushing" alıştırmaları doğru duruş pratiği etmek için mükemmeldir; omuzlarını dik tutmaz ve ağırlığını kalçalarına vermez isen ilerleyemezsin. Koni gibi engeller etrafında manevra yapmayı gerektiren slalom çalışmaları da hızlı dönüşlere ve anında ağırlık değiştirmeye alışmanı sağlar.
05
Dünya sahnesinde sürat pateni
Kjeld Nuis ve antrenör Erben Wennemars
© Daniel Tengs
Yarış türleri ve kuralları
Modern dünya sahnesinde sürat pateni, dokuz kısa pist serisi ve 14 uzun pist yarışını içerir. Dört erkek ve dört kadın bireysel kısa pist yarışı vardır ve 2022 itibariyle karma takım bayrak yarışı eklenmiştir. Kısa pist yarışçıları dört ila sekiz patenciden oluşan toplu bir başlangıç dizilimiyle başlar. Her yarış, final turuna yükselme umuduyla bitiş çizgisine doğru olağanüstü hızlarla ilerlenen birden çok seriden oluşur. Örneğin Cathy Turner, 1992'de 500 metre altınını kazandığında, finale kalana kadar birden fazla 500 metrelik seri koşmuştur.
Uzun pist pateninde ise yarışçılar mesafeyi yalnızca bir kez koşarlar.
Erkekler için yedi yarış vardır ve mesafeler 500 metreden 5.000 metreye kadar uzanır, kadınlar için yedi yarış ise 500 metreden 3.000 metreye kadardır. Beş bireysel seriye ek olarak, bu yedi etkinlik bir toplu start ve bir takım takip yarışını içerir. İlk üç patenci, en hızlı zamana göre altın, gümüş, bronz madalyayı alır ve zamanlar 1/100 saniyeye kadar ölçülür.
Kadınlar sürat pateni
Yaz antrenmanına hazırlanmak
© Rutger Pauw/Red Bull Content Pool
Sürat pateni, 1924'teki ilk Kış Oyunları'ndan bu yana programda olsa da kadınların yarışmasına ancak 1960'ta izin verildi. Alman patenci Helga Haase, Squaw Valley Oyunları'nda kadınlar etkinliğinde ilk altın madalyayı kazandı. 1964'teki oyunlarda Lydia Skoblikova, bugün hâlâ kırılmamış bir rekorla tüm sürat pateni etkinliklerinde altın madalya alarak tarihe geçti. O zamandan bu yana sporcular onların izinden giderek gelecek nesil kadın sürat patencilerine yol açıyor.
Sürat pateni kahramanı Angel Daleman'ı izle:
9 dakika
Angel Daleman
Hollanda sürat pateninin yeni idolü olmaya aday Angel Daleman, geleceğin süperstarı.
Sürat pateni ekipmanları
Modern bir sürat pateni, yüksek teknoloji ürünü bir ekipmandır
© Jarno Schurgers/Red Bull Content Pool
Ne kadar sıkı çalışırsan çalışın, kasların tek başına seni pistte gezdirmeye yetmez. Doğru ekipmana sahip olmak, virajları almak ve hızı korumak için çok önemlidir.
- Paten bıçakları: Sürat patenleri, daha fazla stabilite için daha uzun bıçaklarla özel olarak tasarlanmıştır. Uzun pist patencileri, daha uzun adımlar için daha fazla desteğe ihtiyaç duyarlar ve bıçakları 40 cm ile 50 cm arasında değişir. Ayrıca patencilerin topuklarını kaldırırken bıçağın buzla temasını korumasını sağlayan bir menteşe sistemi bulunur. Kısa pist patenleri ise daha kısa adımlar için yapılmıştır ve tipik olarak 30 cm ile 45 cm arasında ölçülür.
- Paten botları: Karbon fiber deri malzemeden üretilmiş sürat pateni botları eldiven gibi tam oturacak şekilde yapılır. Topuk sert kalırken, botun geri kalanı ayağına rahatça uyum sağlar.
- Kıyafetler: Yarış kıyafetlerinin amacı sürtünmeyi azaltmaktır, bu yüzden mümkün olduğunca vücuda oturur. Bu aerodinamik tasarımlı üniformada kapüşon ve başparmak halkaları bulunur, bu da direnci daha da azaltır.
- Güvenlik ekipmanı: Yüksek hızlarda ilerlerken güvenlik koruması şarttır. Kask şüphesiz en önemli parçadır. Gözlükler ise rüzgârı gözlerinden uzak tutarak yaşarmayı ve görüş kaybını önler.
06
Sürat pateni pisti ne kadar büyüktür?
Sürat pateni Hollanda Şampiyonası
© Jarno Schurgers/Red Bull Content Pool
Uzun pistler 400 metredir. Daha küçük veya resmî olmayan bazı antrenman etkinlikleri 250 metre gibi farklı uzunluklarda yapılabilir ancak bu ISU standardı değildir. Patenciler yaklaşık 25 metre yarıçaplı virajları dönmek zorunda kalırlar ve 4 metre genişliğe kadar şeritlerde kalmalıdırlar.
Kısa pistler ise yalnızca 111 metren biraz üzerindedir, dünya sahnesi artistik patinaj ya da uluslararası standarttaki hokey pistleri ile aynı uzunluktadır. Kısa pistte şerit çizgileri bulamazsın ancak her köşe yedi işaretle belirtilmiştir.
07
En iyi sürat pateni sporcuları
Kjeld Nuis
Kjeld Nuis, yeni bir sürat paten hız rekoruna doğru ilerliyor
© Daniel Tengs/Red Bull Content Pool
Nuis ilk sürat pateni dünya rekorunu 2018'de kırdığında, işler 90 km/s hızlara ulaştığında biraz tehlikeli hâle gelmişti. Daha sonra, bu noktaya geldiğinde patenlerini kontrol etmenin zor olduğunu açıklamıştı. Ancak Nuis'in kendisinin de söylediği gibi, "tehlikeli olan güzeldir". Bu tutum, Nuis'in dört yıl sonra kendi rekorunu daha da geliştirmeye karar vermesini açıklıyor ki bu, onun kapsamlı paten kariyerinin yalnızca bir bölümü.
Hollandalı sporcunun hız arayışı 7 yaşında başladı. Çok geçmeden, saygın patenci-antrenör Jac Orie'nin liderliğindeki sürat pateni takımı Brand Loyalty'de yer aldı. Erken yaşlarda başarı kazanmaya başladı, Dünya Şampiyonası gümüş ve bronz madalyaları kazandı. Bugün, buz üzerindeki en hızlı adamın madalya koleksiyonunda dört Dünya Şampiyonası zaferi, üç Kış Oyunları ve 36 Dünya Kupası altını bulunuyor.
Joep Wennemars
8 dakika
Joep Wennemars
Sürat patencisi Joep Wennemars, 1000 metre dünya şampiyonluğu gibi ünvanlarla kendi çağını yaratıyor.
Joep Wennemars'ın kariyeri henüz 2021'de başladı ancak yükselişi buz üzerindeki hızı kadar etkileyici. Sadece bir yıl sonra Dünya Gençler Sürat Pateni Şampiyonası'nda zafer kazandı. 2022'nin sonunda Dünya Kupası'nda ilk kez yarıştı ve B Grubu'ndan A Grubu'na yükselmeye yetecek kadar yüksek bir derece elde etti. Hollandalı sporcu, 500 metre veya 5.000 metre olsun, her mesafede ilerlemeye yetecek hem hıza hem de dayanıklılığa sahip.
Angel Daleman
Heerenveen'de bir antrenman seansı
© Rutger Pauw/Red Bull Content Pool
Kesinlikle "izlenmesi gerekenler" kategorisinde olan Angel Daleman, bugüne kadarki yükselişiyle en büyük beklentileri bile aşmış durumda. Hollanda'nın sürat pateni geleneği ne kadar zengin ve yıldız yetiştirme konusunda ne kadar eşsiz olursa olsun, ülkesi daha önce Daleman'ın 2023'te 15 yaş ve 327 günlükken Gençler Dünya Şampiyonası şampiyonu olduğundaki kadar genç bir dünya şampiyonu çıkarmamıştı. O zamandan beri, dünya gençler seviyesindeki yarışları adeta süpürdü ve Dünya Kupası elitleri arasında kendini kanıtlamaya başladı.
Kış sporları hakkında dahası
08
Buz üstünde yıldırım hızına ulaşmak
Sürat pateni, en eski kış sporlarından biri olabilir ancak hâlâ en heyecan verici olanlardan biri olmaya devam ediyor. İster kısa ister uzun pist olsun, bugünün sürat patencileri sınırları zorluyor ve hayranları boyunca ilham vermeye devam ediyorlar. Bir sonraki Nuis tüm ihtimallere meydan okuyup yeni bir dünya rekoru kırdığında nerede olacaksı? Öğrenmek için sürat pateni dünyasını yakından takip etmen gerekiyor.
Bu haberin içinde