Kolarstwo
Tour de France dla tych, co nie śledzą - czyli o co w tym wszystkim chodzi?
Specjalnie na Tour de France 2025 - znajdziesz tu przewodnik dla początkujących, który pomoże Ci poruszać się po ekipach, taktyce i żargonie jednego z największych wydarzeń sportowych na świecie.
Tour de France to największy szosowy wyścig kolarski. Drugi Wielki Tour w sezonie, który trwa trzy tygodnie. Obejmuje 21 dni ścigania (zwanych etapami) i dwa dni odpoczynku. Na mecie zwycięzca klasyfikacji generalnej otrzymuje kultową żółtą koszulkę.
Ale to nie jest takie proste. W wyścigu występują podteksty i ciągłe zwroty akcji, a rywalizacja toczy się o kolejne trzy koszulki (sprintera, króla gór i najlepszego młodzieżowca). Każdy dzień ma swoje akcenty, gdy kolarze dążą do indywidualnej chwały, próbując jednocześnie uniknąć ścigającego ich peletonu.
Według doniesień imprezę ogląda 3,5 miliarda ludzi na całym świecie, więc jej atrakcyjność wykracza poza tradycyjną bazę fanów kolarstwa. Ludzie szukają możliwości codziennego oglądania dramatów rozgrywających się na malowniczym i ciągle zmieniającym się tle krajobrazu Francji.
Jeśli jesteś jedną z osób, która ogląda Tour po raz pierwszy, masz szczęście. Jeszcze przed rozpoczęciem jego 112. edycji zebraliśmy przewodnik po ekipach, taktykach, faworytach i zwrotach akcji, które pomogą Ci zorientować się w tym, co zobaczysz na ekranie.
01
Krótka historia
To już 112. edycja Tour de France i 106., w której żółta koszulka jest wręczana zwycięzcy klasyfikacji generalnej. Zorganizowany w 1903 roku przez francuską gazetę sportową L'Auto (później znaną jako L'Équipe) w celu zwiększenia sprzedaży, Le Tour jest obecnie jednym z największych corocznych wydarzeń sportowych na świecie, z 12 milionami widzów w ciągu trzech tygodniu ustawionych wzdłuż drogi. Do nich dochodzą wszyscy, którzy kolarskie zmagania oglądają w domu.
Wyścigi kolarskie to jeden z najstarszych sportów na świecie
© Nationaal Archief
02
Trasa wyścigu Tour de France 2025
Rozpoczynając się w Lille 5 lipca, trasa wyścigu Tour de France 2025 po raz pierwszy od 2020 roku pozostanie w całości we Francji. Liczy 3338,8 km i obejmuje 21 etapów - w tym siedem płaskich, sześć pagórkowatych, sześć górskich i dwie jazdy indywidualne na czas. Zakończy się w Paryżu 27 lipca.
Jai Hindley wspina się na Col du Noyer podczas Tour 2024
© Kristof Ramon/Red Bull Content Pool
Ostatni etap powraca na bruki Pól Elizejskich (po przerwie w 2024, kiedy z powodu paryskich igrzysk odbył się w Nicei) i będzie zaciekle obstawiany przez sprinterów. Podczas gdy żółta koszulka nie jest już zagrożona, zwycięzca może potraktować ten etap świętowanie swoich osiągnięć.
03
Co oznaczają kolorowe koszulki
Podczas gdy każdy z 21 etapów ma swojego zwycięzcę, nagrody pieniężne i punkty do zgarnięcia, podczas całego Tour de France odbywa się pięć równoległych rywalizacji - klasyfikacja generalna, młodzieżowa, punktowa, króla gór (KOM) i drużynowa. Pierwsze cztery z nich nagradzane są specjalną koszulką, którą lider danej konkurencji zakłada następnego dnia, podczas gdy najlepsza ekipa może wybrać żółte kaski i żółte numery startowe.
Nico Denz jedzie dla Red Bull - BORA - hansgrohe na Tour de France 2024
© Kristof Ramon/Red Bull Content Pool
Żółta koszulka:
Klasyfikacja generalna jest główną, najważniejszą w Tour de France, a jej lider otrzymuje słynną żółtą koszulkę.
Jak zdobyć żółtą koszulkę: O zwycięstwo w klasyfikacji generalnej rywalizują najsilniejsi kolarze, którzy mogą pochwalić się najlepszymi wynikami na większości etapów i zminimalizować straty w jeździe indywidualnej na czas. Tadej Pogacar jest jej ostatnim zwycięzcą i w tym roku zamierza zdobyć swój czwarty tytuł.
Biała koszulka:
Rywalizacja młodzieżowa odbywa się w tym samym formacie, ale jest ograniczona do kolarzy, którzy do końca 2025 r. będą mieli 25 lat i mniej.
Jak zdobyć białą koszulkę: Wprowadzona w 1975 r., biała koszulka jest znakiem rozpoznawczym obiecującego kolarza z potencjałem i czasami może zostać zdobyta przez zwycięzcę klasyfikacji generalnej - co pokazali Egan Bernal (2019) i Tadej Pogacar (2020, 2021). Remco Evenepoel jest ostatnim zwycięzcą klasyfikacji młodych kolarzy i choć Belg będzie celował w żółtą koszulkę w tym roku, 25-latek nadal może bronić tej białej.
Zielona koszulka:
Koszulka za punkty ma zielony kolor i jest noszona przez kolarza, który zgromadził najwięcej punktów.
Jak zdobyć zieloną koszulkę: Punkty przyznawane są za pierwsze 15 miejsc na każdym etapie, a ich ilość zależy od rodzaju etapu. 50 punktów przyznawanych jest za wygranie płaskiego etapu, a tylko 20 za pierwsze miejsce na etapie górskim. Każdy dzień wyścigu obejmuje również lotny finisz, na którym punkty przyznawane są również pierwszym 15 kolarzom. Generalnie rywalizują w nim sprinterzy, ale czasami mogą wygrać kolarze, którzy każdego dnia dostają się do ucieczki i są w stanie konkurować na pagórkowatych finiszach - tak jak Wout van Aert w 2022 roku.
Czerwono-biała koszulka w grochy:
Lider klasyfikacji górskiej nosi koszulkę w czerwono-białe grochy, a rywalizują o nią najlepsi kolarze wyścigu. Chociaż działa ona w podobnym formacie do rywalizacji punktowej, konkretne punkty są przyznawane kolarzom, którzy prowadzą w danym dniu etapu na szczytach skategoryzowanych podjazdów.
Jak zdobyć koszulkę w czerwone kropki, czyli grochy: Najwięcej punktów (20) można zdobyć za prowadzenie na podjeździe kategorii HC (hors categorie), podczas gdy za prowadzenie na podjeździe czwartej kategorii otrzymasz tylko jeden punkt.
Red Bull - BORA - hansgrohe na Tour de France 2024
© Kristof Ramon/Red Bull Content Pool
Wreszcie, rywalizacja drużynowa. Opiera się ona na łącznym czasie trzech najszybszych zawodników każdej drużyny.
04
Drużyny na Tour de France
W Tour de France 2025 bierze udział 184 kolarzy z 23 drużyn, co stanowi wzrost w stosunku do 22 drużyn z poprzedniej edycji. Każda składa się z ośmiu kolarzy, którzy są wspierani przez armię ludzi - w tym mechaników, soigneurs (asystentów), medyków, kucharzy i fizjoterapeutów. Director Sportif - czyli szef - jest odpowiedzialny za drużynę i śledzi wyścig w samochodzie zespołu, dyktując taktykę na etapie i przekazując informacje między kolarzami a personelem pomocniczym. Każda drużyna ma dwa samochody, które podążają za wyścigiem, a z każdego z nich można zaoferować wsparcie na trasie, w tym wodę, jedzenie i pomoc mechaniczną (w tym zupełnie nowy rower) w przypadku awarii.
Ciekawostki dotyczące Tour de France
Kolarze noszą słuchawki, dzięki którym słyszą instrukcje od swojego dyrektora sportowego i mogą komunikować się z innymi kolarzami. Niekiedy taktyka jest przećwiczona i zaplanowana przed danym etapem, a nawet jeszcze przed wyścigiem, podczas gdy innymi razy bywa podyktowana przez dyrektora sportowego na podstawie decyzji podejmowanych w ułamkach sekund, lub ustalona przez kolarzy na trasie.
05
Etykieta Tour de France
Chociaż istnieje obszerna lista oficjalnych nakazów i zakazów, istnieją również niepisane zasady ruchu na trasie oparte na sportowych zwyczajach i tradycjach, które są przestrzegane przez wszystkich kolarzy (przez większość czasu...). Główną z nich jest to, aby nigdy nie wykorzystywać awarii innego zawodnika, ale dotyczy to również korzystania z toalety (jeśli jeden kolarz musi iść, wszyscy idą, albo przynajmniej zwalniają), dzielenia się jedzeniem i wodą, jeśli rywal tego potrzebuje, oraz pozwalania kolarzowi "prowadzić" wyścig, jeśli przejeżdża się przez jego rodzinne miasto lub ma on urodziny.
Red Bull - BORA - hansgrohe to zespół TdF
© Joerg Mitter/Red Bull Content Pool
06
Nazwiska, na które trzeba uważać
Od zawsze Tour de France jest areną wielkiej rywalizacji. Jonas Vingegaard i Tadej Pog dzielą po dwa tytuły od 2021 roku. Pogacar wygrał dwie ostatnie edycje, a także opóźniony z powodu Covid wyścig w 2020. W tym roku zrezygnował nawet z obrony tytułu w Giro d'Italia, aby skupić się wyłącznie na zdobyciu czwartej żółtej koszulki. Tymczasem Vingegaard wystartował tylko w trzech wyścigach w 2025 r., w tym w rozgrzewce Tour de France, Critérium du Dauphiné, gdzie zajął drugie miejsce w klasyfikacji generalnej za swoim słoweńskim rywalem.
Wout Van Aert zawsze fra rolę faworyta zwycięstw etapowych w Tour de France
© Kristof Ramon/Red Bull Content Pool
Chociaż zarówno Vingegaard, jak i Pogacar zajmowali dwa pierwsze miejsca w ostatnich czterech edycjach, walka o pierwszą lokatę nie będzie dotyczyła tylko ich samych. Remco Evenepoel zajął trzecie miejsce w zeszłym roku i będzie chciał poprawić swój wynik, podczas gdy sześciokrotny zwycięzca Grand Tourów, Primož Roglič z Red Bull-BORA-hansgrohe, celuje w żółtą koszulkę, aby uzupełnić swoją kolekcję zbudowaną na Giro i La Vuelta.
Zawsze trudno jest przewidzieć zwycięzcę Touru, ale koszulka punktowa nagradza najbardziej konsekwentnych z szybkich kolarzy, z których trzech od razu się wyróżnia. Biniam Girmay zdobył zieloną koszulkę w zeszłym roku, stając się pierwszym Afrykaninem, który wygrał etap Tour de France (choć w tym roku jeszcze nie wygrał wyścigu). Jasper Philipsen, dziewięciokrotny zwycięzca etapu, zdobył zieloną koszulkę w 2023 roku i będzie chciał odzyskać tytuł po tym, jak w zeszłym roku zabrakło mu do niej 33 punktów. No i jest jeszcze Wout van Aert.
Wout van Aert świętuje zwycięstwo w zielonej koszulce po Tour de France
© Kristof Ramon / Red Bull Content Pool
Belg zdominował rywalizację w 2022 roku, pomagając Vingegaardowi w klasyfikacji generalnej i będzie chciał powtórzyć ten wyczyn. 30-latek ścigał się już w tym roku w Giro d'Italia i wrócił do swojej najlepszej formy, wygrywając jeden etap i odgrywając kluczową rolę w ataku kolegi z drużyny Simona Yatesa, który zdobył różową koszulkę na 20. etapie.
07
Słownik Tour de France
La Grande Boucle: Wielka pętla. Czuła nazwa wyścigu Tour de France.
Maillot jaune: Żółta koszulka. Używane również w odniesieniu do kolarza w żółtej koszulce, np. "żółta koszulka jest 30 sekund za czołówką".
Lanterne rouge: Ostatni kolarz. Tłumaczenie oznacza "czerwoną latarnię", prawdopodobnie z powodu zażenowania byciem ostatnim, ale bycie nim jest lukratywne. Cieszy się on własną sławą, przez co bywa rozpoznawalny na innych wyścigach, czy wydarzeniach poeventowych.
Tête de la Course: Czołówka wyścigu. Oznacza po prostu kolarza lub kolarzy, którzy prowadzą na danym etapie. Jeśli posiadacz żółtej koszulki nie znajduje się w czołówce, możma się założyć, że będzie uważnie obserwował, kto się w niej znajduje i jak daleko jest przed nim.
Chute! Chute! Kraksa! Nikt nigdy nie chce odnieść obrażeń, ale niezaprzeczalnie wśród kibiców pojawia się podekscytowanie, gdy rozlega się okrzyk, po którym następuje lawina, a komentatorzy próbują ustalić, co się stało, kto upadł jako pierwszy i jak to wpłynęło na wyścig.
Domestique: Pomocnik. Kolarz, którego rolą jest wspieranie innych zawodników w swojej drużynie. Ich zadania obejmują podwożenie i dostarczanie dodatkowego jedzenia i wody, osłanianie od wiatru czołowego, a nawet ściganie kolarzy innych drużyn, którzy zagrażają pozycji lidera. Pomocnik może nawet musieć oddać własny rower w przypadku awarii mechanicznej wspieranego kolarza lub lidera swojej ekipy.
Kolarze Red Bull - BORA - hansgrohe na 12. etapie Tour de France 2024
© Kristof Ramon/Red Bull Content Pool
Odbywający się w dniach 5-27 lipca etapowy wyścig kolarski Tour de France 2025 trwa w najlepsze. Aby uzyskać wyniki i więcej informacji oraz wziąć udział w oficjalnej lidze fantasy, odwiedź stronę www.letour.fr
