Freeski
Przełomowe triki, które na zawsze zmieniły Freeski Big Air
Od pierwszego 720 aż po dzisiejsze rekordowe 2340 – Freeski Big Air rozwijało się dzięki serii momentów przełamujących granice, tworząc historię odwagi, kreatywności i walki z prawami fizyki.
Dowiedz się więcej
Jeśli chodzi o sportowe umiejętności, odwagę oraz widowiskowe wyczyny pełne pewności siebie i stylu, niewiele dyscyplin może równać się z narciarskim Big Air. Każda próba to tylko jedna szansa na sukces i niezliczone możliwości porażki. Jednak gdy wszystko się uda, zawodnicy Big Air mają okazję zmienić nie tylko zasady gry, ale i samą dyscyplinę.
Zasady są proste. Każdy zawodnik ma trzy przejazdy na ogromnej skoczni, starając się nie tylko wzbić jak najwyżej w powietrze, ale także wykonać jak najbardziej spektakularne i ekstremalne tricki, by na końcu idealnie wylądować. Nie są to jednak tylko trzy próby wykonania jednego ewolucyjnego elementu — punkty przyznawane są za dwa najlepsze przejazdy, obejmujące dwa różne tricki, co dodatkowo potęguje presję.
Z biegiem lat twórcy tych widowiskowych manewrów nieustannie przesuwali granice dyscypliny, wznosząc ją na coraz wyższy i odważniejszy poziom. Od pierwszego 720 aż po dzisiejsze, przyprawiające o zawrót głowy 2340, historia tej konkurencji zapisana jest w rotacjach, ryzyku i nieustannej reinwencji. Przyglądamy się tu trickom, które zmieniły wszystko, oraz momentom, w których najlepsi zawodnicy świata odwrócili do góry nogami pojęcia fizyki, stylu i odwagi.
01
Narodziny big air
Big air przeszedł długą drogę w ciągu ostatnich kilku dekad
© Mattias Fredriksson/Red Bull Content Pool
Zarówno narciarski, jak i snowboardowy Big Air to stosunkowo nowe konkurencje w programie olimpijskim, jednak zawodnicy od samego początku istnienia tych sportów nieustannie przesuwali swoje granice, podejmując coraz większe i dłuższe skoki. Podobnie jak w surfingu, skateboardingu, wspinaczce czy właściwie każdej dyscyplinie ekstremalnej, obowiązuje tu zasada: „albo grubo, albo wcale”.
Big Air jest jednak najczystszą formą tej filozofii. Jeden skok decyduje o wszystkim, a grawitacja tylko czeka, by ułamek sekundy później ściągnąć zawodnika z powrotem na ziemię. Trik 720, czyli dwa pełne obroty, stał się częścią dyscypliny w momencie, gdy ktoś wylądował pierwsze 540 i postanowił pójść o krok dalej.
Jedno z pierwszych udokumentowanych 720 wykonał francuski narciarz Candide Thovex, legenda przełomu lat 90. i wczesnych 2000. Udało mu się wylądować D-spin 720 z rotacją poza osią nad Chad’s Gap, naturalną przerwą terenową w stanie Utah. Po całym dniu nieudanych prób i twardych upadków w zaspę śniegu, Thovex wrócił następnego dnia i perfekcyjnie wykonał ten trik.
Pierwszym zawodnikiem, który wylądował 720 podczas dużych zawodów, był JF Cusson (również twórca triku 360 mute grab). Udało mu się wykonać nienaturalne (na prawą stronę) switch 720 podczas X Games w 1999 roku. Cusson należał do grupy kanadyjskich narciarzy nazywających siebie „New Canadian Air Force”, a ich styl określano mianem New School Skiing. Jak zauważa artykuł magazynu Outside z 1999 roku, ich podejście — w tym 720 Cussona — zainspirowało rozwój zupełnie nowego typu nart. Były to narty typu twin-tip, które do dziś stanowią standard.
(Co ciekawe, minęła jeszcze dekada, zanim Jake Brown wylądował pierwsze 720 w skateboardingu na rampie vert, po czym niemal natychmiast doszło do jednego z najgroźniejszych upadków w historii tej dyscypliny. Na szczęście Brown wyszedł z niego cało).
Dzięki Thovexowi i Cussonowi 720 stało się bazowym trikiem dla aspirujących narciarzy. A gdy tylko go opanowali, naturalnym krokiem było pójście dalej, w stronę 900, 1080 i kolejnych, jeszcze bardziej zaawansowanych rotacji.
02
Jak Double Cork zmienił wszystko
Mathilde Gremaud i pierwszy w historii kobiecy Switch Double Cork 1440
© Dom Daher/Red Bull Content Pool
Double Cork to niezwykle złożony i technicznie wymagający trik freestyle’owego narciarstwa, obejmujący dwa salta wykonywane poza osią obrotu. Tacy zawodnicy jak Jon Olsson i Mike Wilson stworzyli jego fundamenty w połowie lat 2000., redefiniując samo pojęcie tego, czym mogą być obroty i flipy. Szczególnie triki Olssona - Kangaroo oraz DJ flip - położyły podwaliny pod współczesną formę double corka.
Ich dokonania zostały podchwycone przez takich zawodników jak TJ Schiller i Bobby Brown, którzy rozwinęli ten trik, dodając większą liczbę rotacji i nadając mu formę, jaką znamy dziś — obowiązkowy element w arsenale każdego zawodnika ze światowej elity.
1 min
Mathilde Gremaud i pierwsze na świecie kobiece Switch Double Cork 1440
Zobacz moment, w którym freeskierka Mathilde Gremaud ląduje pierwszy na świecie kobiecy Switch Double Cork 1440.
Na początku 2010 roku trik nie był już nowością, ale absolutnie niezbędnym narzędziem do wzięcia udziału w największych zawodach, takich jak X Games. Sportowcy nadal wprowadzają innowacje, w tym Mathilde Gremaud, która przeszła do historii, kiedy wylądowała pierwszy Switch Double Cork 1440 w 2020 roku, stając się pierwszą kobietą, która to zrobiła.
"Kiedy wylądowałam, nie mogłam w to uwierzyć" - powiedziała Gremaud. „Stałam na nogach i nie potrafiłam opanować rąk, po prostu krzyczałam: ‘tak!’”.
Wraz z debiutem narciarskiego Big Air na igrzyskach w Pekinie w 2022 roku, Double Cork nadal jest rozwijany i udoskonalany na największej scenie świata.
03
Triple, quady i wzrost technicznego chaosu
Fabian Bösch na lodowcu Stubai
© Kyle Meyr
Wytrzymajcie z nami, bo od tego momentu robi się naprawdę szalenie. Narciarze Big Air przestali już zadowalać się „skromnymi” trikami pokroju 720 — wraz z nadejściem wczesnych lat 2010 wszystko zaczęło kręcić się wokół coraz większych i coraz bardziej spektakularnych ewolucji. A dziś oznacza to techniczny chaos oraz potrójne, a nawet poczwórne rotacje.
Kluczowe znaczenie dla tego okresu miało wynalezienie airbaga w 2005 roku. To dokładnie to, na co wygląda, ogromna poducha powietrzna, na którą narciarze mogą lądować podczas trenowania trików na sucho. Pozwala ona budować pewność siebie i dopracowywać szczegóły wtedy, gdy stawka jest jeszcze stosunkowo niewielka. Gremaud przyznawała, że wykonanie Switch Double Cork 1440 na airbagu dało jej pewność, że jest w stanie powtórzyć ten trik później na śniegu.
Legendarnym zawodnikom Big Air udało się wykonać pierwsze Triple Corki na początku lat 2010. Początkowo były one czymś niezwykle rzadkim, lecz z czasem stały się niemal standardem. A potem pojawił się Quadruple Flip i Fabian Bösch.
Zobacz, jak Bösch ponownie wprowadza innowacje, wykonując potężnego Double Front Flipa:
1 min
Jak to możliwe?! Fabian Bösch ląduje double flipa na skoczni narciarskiej!
Pierwszy w historii podwójny frontflip na skoczni narciarskiej odblokowany! Gdy pod jakimś projektem podpisuje się Fabian Bösch, można się spodziewać, że będzie naprawdę grubo!
Szwajcarski narciarz Bösch trenował do X Games 2019, kiedy wykonał pierwsze w historii poczwórne salto na nartach w formie Quadruple Cork 1980 (składające się z czterech salta poza osią z pięcioma pełnymi obrotami). Bösch wcześniej udoskonalił potrójne salto i wiedział, że może wydobyć więcej z niewielkiej ilości powietrza, która mu pozostała.
„Quad Cork 19 na rozpoczęcie 2019 roku! Mega jaram się, że mogę dodać kolejny trik z kategorii Never Been Done Before do swojego repertuaru” - napisał Bösch na swojej stronie na Facebooku, publikując jednocześnie nagranie z wykonania tego triku.
Podobnie jak topniejący lód w słońcu, przewaga Böscha nie trwała długo. Zanim X Games wylądowały w Aspen, wielu sportowców włączyło quady do swojego arsenału.
04
Kiedy styl dogonił liczbę obrotów
Czy to ptak? Nie, po prostu Henrik Harlaut robi swoje
© Judith Bergström/Red Bull Content Pool
Styl jest kwestią subiektywną, jednak gdy coraz więcej narciarzy Big Air zaczęło śrubować liczbę rotacji, wahadło zaczęło wychylać się w drugą stronę, pojawił się nowy nacisk na finezję, lekkość i wyrazistość, zamiast samego „rzucania się” w coraz bardziej zakręcone korkociągi w powietrzu.
Jest ku temu również powód taktyczny — styl stanowi kluczowy element kryteriów sędziowskich, a czyste, kontrolowane wykonanie jest bardzo wysoko punktowane. W praktyce oznacza to, że prostszy trik wykonany z dużą klasą może bez problemu pokonać bardziej złożony, zawierający większą liczbę rotacji. Prosty trik zrobiony perfekcyjnie i z niemal idealnym stylem zawsze wygra z „większym” trikiem wykonanym niedbale.
Henrik Harlaut, najbardziej utytułowany narciarz w historii X Games, doskonale rozumiał znaczenie stylu. Jego swobodna i płynna jazda pomagała mu skutecznie wykonywać takie triki jak Cuban grab. Colby Stevenson również słynie z gładkiego i bardzo równego stylu jazdy; niezależnie od tego, czy wykonuje trudne grab’y, czy flippy i rotacje, w tym, co robi, jest coś pozornie bezwysiłkowego.
Choć styl w żadnym wypadku nie zastąpił liczby rotacji jako głównego wyznacznika w Big Air, w ostatnich latach akcent przesunął się w stronę nie tylko wykonywania widowiskowych tricków, ale także realizowania ich na najwyższym możliwym poziomie. To z kolei podnosi zarówno umiejętności zawodników, jak i oczekiwania wobec całej dyscypliny Big Air.
05
Którzy zawodnicy napędzali rozwój dyscypliny?
Wielu legendarnych freeskiersów od samego początku napędzało ewolucję Big Air, nosząc charakterystyczny kask Red Bull.
Jon Olsson ma na swoim koncie więcej niż kilka trików
© Mattias Fredriksson/Red Bull Content Pool
Jon Olsson, szwedzki indywidualista i wizjoner, zasłynął z progresywnych tricków Big Air, takich jak Kangaroo Flip, DJ Flip czy Tornado. Już w 2003 roku jego innowacyjne podejście do jazdy przyniosło mu tytuł mistrza Red Bull Big Air.
22 min
Simon Dumont
Paddy udaje się do Austrii, aby sprawdzić, w jaki sposób nastawione na osiąganie wyników podejście Simona Dumonta stanowi klucz do jego sukcesu.
Simon Dumont jest jednym z najbardziej utytułowanych freeskierów swojej ery. Jest multisportową bestią z osiągnięciami zarówno w big air, jak i halfpipe, zanim został kierowcą wyścigowym.
Tymczasem Gremaud należy dziś do absolutnej światowej czołówki freeskierek. Mając zaledwie 25 lat, przesunęła granice Big Air dalej, niż wcześniej uważano za możliwe, kilkukrotnie przechodząc do historii i stając się jedną z najbardziej utytułowanych zawodniczek w kobiecym freestyle’u. W 2025 roku wróciła, by ponownie zdominować tę dyscyplinę.
Mathilde Gremaud i Tess Ledeux regularnie dzielą podium
© Kyle Meyr/Red Bull Content Pool
Tess Ledeux podąża śladami Gremaud, zdobywając swoje pierwsze srebro X Games w wieku 15 lat (!) wraz ze złotem Mistrzostw Świata w slopestyle. Jej pierwsze zwycięstwo w big air przyszło wkrótce potem i ma przed sobą wiele kolejnych.
Kolejną zawodniczką, która ma mocne argumenty do miana „najlepszej obecnie startującej”, jest Eileen Gu. Ta chińsko-amerykańska gwiazda znana jest przede wszystkim z nieustannego kolekcjonowania punktów, trofeów i rekordów, jako pierwsza freeskierka zdobyła trzy medale podczas jednych igrzysk olimpijskich, wygrała też więcej zawodów Pucharu Świata FIS Freeski niż ktokolwiek inny… a to wciąż tylko część jej osiągnięć.
Nie jest jednak wyłącznie „maszyną do wygrywania zawodów”. W 2022 roku Gu zapisała się w historii jako pierwsza kobieta, która wylądowała Forward Double Cork 1440.
Markus Eder w powietrzu
© Blake Jorgenson/Red Bull Content Pool
Włoch Markus Eder przebił się do światowej czołówki po zwycięstwie w zawodach Nine Knights w 2010 roku. Od 2014 roku skupił się głównie na tworzeniu filmów — dokumenty takie jak The Ultimate Run nadal inspirują kolejne pokolenie freestyle'owców.
06
Era 2160
Alex Hall przedstawił światu model 2160 w 2022 roku
© Amy Jimmerson/Jackson Hole Mountain Resort/Red Bull Content Pool
Alex Hall to bezkompromisowy zawodnik slopestyle, znany m.in. z charakterystycznego „tap dancingu” na railach. Jest też prawdziwą siłą w Big Air, co potwierdził w 2022 roku, lądując pierwsze w historii switch 2160 podczas X Games. Dla jasności — to aż sześć pełnych obrotów. Na tym tle 720 wygląda niemal uroczo, a sam trik dał całej dyscyplinie potężny impuls rozwojowy.
„Alex Hall to zrobił. Niemożliwe! Czy to było 2160? Czy on właśnie poleciał w przyszłość?” — pytał komentator, obserwując historyczny moment na żywo. (Co ciekawe, w tym samym roku Hiroto Ogiwara wylądował pierwsze w historii snowboardowe 2160)
„Dla mnie to była przede wszystkim sprawa osobista” — mówił Hall o 2160 w jednym z ostatnich wywiadów. „Pamiętam, jak oglądałem nagrania z własnymi przejazdami, z tymi naprawdę trudnymi, dużymi rotacjami, i miałem wrażenie, że to po prostu źle wygląda. Nie było przyjemne dla oka. Wtedy powiedziałem sobie, że chcę popchnąć swoje narciarstwo w innym kierunku”. Po raz kolejny wraca więc idea stawiania stylu ponad samą liczbą obrotów.
„Od tamtej pory konsekwentnie idę tą drogą - wciąż wykonuję trudne tricki, ale trudny trik nie musi oznaczać wielu rotacji” - dodaje Hall. „Można wykonać skomplikowany trik na wiele sposobów: kreatywnie albo w taki, którego po prostu nie widuje się często”.
Słuchając Halla, można odnieść wrażenie, że fizyka zabrała nas tak daleko, jak to tylko możliwe i nadszedł czas, aby progresja Big Air wróciła na ziemię. Ale poczekaj chwilę, czy Miro Tabanelli właśnie nie otworzył szeroko gry, lądując 2340 (sześć i pół obrotu) na X Games w Aspen w styczniu 2025 roku? ("Mam mdłości" - skomentował swój trick Tabanelli). Może jeszcze nie skończyliśmy testować granic fizyki - lub strachu - o ile nasze żołądki to wytrzymają...
Miro Tabanelli dodał dodatkowe pół obrotu, aby zwiększyć prędkość do 2340
© Jan Cadosch/Red Bull Content Pool
Aha, przy okazji, jednoosobowa maszyna do progresji Ogiwara również wylądowała pierwsze 2340 na snowboardzie podczas tej samej imprezy.
07
Co będzie dalej? Poza rotacją
Jak już widzieliśmy, prowadzi nas to do swoistego rozdroża w rozwoju tricków Freeski Big Air. Rekordy wciąż są bite, a coraz bardziej szalone rotacje pojawiają się w regularnym tempie. I spróbuj sobie wyobrazić pierwszych widzów, którzy zobaczyli 720, a dziś oglądają 2340 — to naprawdę zawraca w głowie.
Prawda jest taka, że Freeski Big Air cieszy się dziś większą popularnością niż kiedykolwiek wcześniej i dociera do coraz szerszej publiczności. Duża w tym zasługa X Games oraz niedawnego włączenia tej konkurencji do innych międzynarodowych zawodów, oglądanych nie tylko przez fanów narciarstwa. To napędza pieniądze i innowacje. Przyszłość tej dyscypliny jest otwarta jak nigdy dotąd, a nowi zawodnicy są inspirowani każdego dnia. Jaka będzie przyszłość Freeski Big Air? Pozostaje obserwować.
Dowiedz się więcej